Afgelopen zomer, midden in de vakantie, startte de RVU met 'Kijken in de ziel', een zestal programma's waarin interviewer Coen Verbraak twaalf psychiaters sprak over hun vak, maar ook over zichzelf.

Mede door de zeer lovende recensies werd het programma een kijkcijferhit op 'Uitzending gemist' en er werden al een paar duizend dvd's verkocht waar het programma ook op te bewonderen valt. Verbraak, die vooral een reputatie geniet als schrijver van interviews, heeft nu ook een boek met dezelfde titel gepubliceerd.
De televisieserie was vooral succesvol door de montage, waarbij contrasterende opvattingen scherp tegenover elkaar werden gezet. Zo werd duidelijk hoe uiteenlopend er soms wordt gedacht door mensen die toch allemaal tot dezelfde beroepsgroep behoren. Het boek is heel anders, doordat er twaalf afzonderlijke portretten instaan. Portretten van mensen die vooral hun professie gemeenschappelijk hebben, en vaak niet veel meer dan dat. Ook gaan de op schrift uitgewerkte gesprekken meer de diepte in: in de montage voor de televisie sneuvelden veel uitspraken die op zichzelf interessant zijn en tekenend voor degene die ze gaf.
Afgelopen week kreeg ik eindelijk de kans om Verbraak eens te vragen wat hij er nu alles bij elkaar van vond, van die psychiaters. Want als iets me was opgevallen bij zijn manier van interviewen, dan was het wel de vakkundige manier waarop hij zijn gesprekspartners wist te verleiden zich bloot te geven, zonder daarbij veel van zichzelf te laten zien. Eigenlijk interviewde hij alsof hij een zeer bekwame psychiater was: duidelijk geinteresseerd, goed luisterend en reagerend op zowel de antwoorden als de lichaamstaal van degene tegenover hem. Een paar keer hoorde ik hem iets zeggen als: 'Dat emotioneert u, he?' Dat deed hij steeds op het moment dat iemand iets heel persoonlijks zei, maar vaak zag ik als tv-kijker die emotie niet. Het werkte wel heel goed: altijd kwam er vervolgens nog meer verhaal. Verbraak ontkende desgevraagd dat het om weloverwogen techniek ging, dat het echt uit hemzelf kwam. En daarmee onderschreef hij eens te meer de stelling dat oprechtheid van de vragensteller het belangrijkste ingrediënt is voor een goed gesprek. Ook als je geen psychiater bent.
Verbraak liet zich niet verleiden tot recensies over de mensen die hij heeft gesproken, en dat is ook verstandig. Als uit de reacties op het programma iets duidelijk is geworden dan is het wel hoezeer ook hier persoonlijke smaak het meest bepalend is voor de recensie die iemand geeft. Sommigen zweren bij de pillenbenadering van de biologisch psychiater en bewonderen de professor die daar vrijwel emotieloos argumenten voor aanvoert. Anderen raken ontroerd door het persoonlijke verhaal van een psychiater die met ernstige verwarde mensen in de Amsterdamse binnenstad werkt, en die praten toch als belangrijkste ingrediënt van zijn werk ziet. Uiteindelijk had Verbraak voor alle gesprekspartners wel een zekere sympathie ontwikkeld werd mij gedurende ons gesprek duidelijk. En ook daarin had hij iets van een therapeut: een van de geïnterviewden verklaarde in het programma dat ze iedereen die bij haar in therapie kwam na korte of langere tijd aardig ging vinden.
Uit de enorme aandacht voor het programma is in ieder geval duidelijk geworden dat er veel interesse is in de psychiatrie, en dat is goed nieuws voor het vak. Dat er discussie is over de uiteenlopende beroepsbeoefenaren is ook helemaal niet erg, het draagt bij aan beter inzicht en meer begrip voor dit moeilijke werk. En het was verrassend om te horen dat Verbraak ze alle twaalf zo gepassioneerd had gevonden. Dat geeft hoop. Verbraak gaat nu verder met voetbaltrainers en advocaten, en over enige tijd kunnen we dus ook nog gaan vergelijken. Nu eerst dat boek lezen.

Bram Bakker sprak Coen Verbraak tijdens een openbaar interview in Bloemendaal. Ga HIER naar een fotoverslag van deze drukbezochte avond.